Meerjarenplan 2020 – 2025: Een financieel gezonde stad die volop blijft investeren

Zuurstof voor Mechelen


Het bestuursakkoord 2019-2024 wil het beste uit Mechelen samenbrengen. De maatschappelijke uitdagingen van vandaag zijn groot. Vanaf januari 2019 gingen we daarom niet met minder, maar met meer ambitie aan de slag. We willen met het Mechelse beleid verder vernieuwen en voorop blijven lopen in Vlaanderen, maar ook altijd omkijken of iedereen mee is. Die keuze typeert ons Mechelaars. Vandaag zijn we een stad van hoop en oplossingen. Al lang niet meer de probleemstad van weleer. Ook uit de cijfers van de Vlaamse Stadsmonitor blijkt de grote tevredenheid en vertrouwen van de Mechelaar in het gevoerde beleid. Die lijn zetten we de komende jaren verder. Met het voorliggend meerjarenplan willen we nog meer zuurstof geven aan onze stad: we maken de stad financieel gezond en blijven investeren, zonder nieuwe belastingen voor de Mechelaar. In totaal wordt er de komende jaren 868,8 miljoen euro geïnvesteerd. Vanuit de stad is dat maar liefst vanaf het begin van deze bestuursperiode tot het einde van de planningsperiode een totaal van 572,7 miljoen euro.


Dit met een bijzondere focus op de drie speerpunten duurzame mobiliteit, innovatief en circulair ondernemen en aanpakken van kinderarmoede.
 
Een financieel gezonde en wendbare stad
Een stad klaar maken voor de toekomst betekent uiteraard zorgen voor een gezonde financiële draagkracht. Het hoge investeringsritme van de voorbije jaren was nodig om de inhaalbeweging te maken tot de referentiestad die we vandaag zijn. De vernieuwing van de stad zal niet stil vallen, maar er is de komende jaren wel ruimte om de opgebouwde schuld stapsgewijs af te bouwen. Bij aanvang van de budgetopmaak was het onze ambitie en belofte in het bestuursakkoord om het aandeel van de stad in de totale schuld naar minder dan 200 miljoen euro te brengen. Op het einde van de planningsperiode zal de schuld van de stad 199,9 miljoen euro bedragen.
 
2.1. Evolutie schuld (in miljoen euro):
In 2019 is het stadsaandeel van de totale schuld 251,3 miljoen euro. Het stadsaandeel in de schuld zonder politieke keuzes zou tegen het einde van de legislatuur zijn opgelopen tot 295 miljoen euro. We zijn er dus in geslaagd om een politieke oefening te maken ten bedrage van 95 miljoen euro.
 

 

2020

2021

2022

2023

2024

2025

Totaal uitstaande schuld

277,2

279,2

269,0

254,4

258,1

228,7

Stadsaandeel van totale schuld

230,9

241,3

233,3

220,7

227,9

199,9

 
2.2. Schuld per inwoner:
De schuld per inwoner evolueert zo van 3.408 euro per jaar in 2019 naar 2.510 euro in 2025. Dit is per inwoner 898 euro minder op zes jaar tijd.
Door de schuld drastisch te verlagen, maken we onze stad ook wendbaar, geven we Mechelen zuurstof voor de uitdagingen die nog op ons afkomen. De afbouw van de schuld realiseren we door een eerlijke en doordachte oefening op vlak van investeringen, inkomsten en verkopen, personeelsuitgaven en werkingskosten.
Samengevat evolueren de exploitatieontvangsten van 197,2 miljoen euro in 2019 naar 219,6 miljoen euro in 2025. De uitgaven evolueren van 185,2 miljoen euro in 2019 naar 198 miljoen euro. Dat resulteert in een financieel draagvlak van 12 miljoen euro in 2019 tot 21,6 miljoen euro in 2025. Dit geeft een idee van de ordegrootte van de exploitatie van Stad Mechelen.
 
2.3. Gezonde financiën: enkele kencijfers
De gezondheid van de financiële draagkracht van de stad drukken we uit in een aantal kencijfers.
De eerste norm stelt dat de leningslasten eigen aandeel maximaal 15% van de totale ontvangsten mogen bedragen tegen het einde van de planningsperiode. Deze norm evolueert inderdaad veilig met een gemiddelde van 12,8 % voor de planningsperiode, om te eindigen op een goede 12,17% in 2025.
De tweede norm stelt dat de uitstaande schuld eigen aandeel maximum 1,5 keer hoger mag zijn dan het totaal van de gewone ontvangsten tegen het einde van de meerjarenplanning. Ook deze tweede norm blijft met een verhouding van 1,4 gemiddeld en 1,2 in 2025 veilig onder de limiet.
De derde norm is de autofinancieringsmarge (AFM) die weergeeft hoeveel middelen er van de inkomsten overblijven van het financieel draagvlak na aftrek van de leninglasten. De AFM hoort op het einde van de planningsperiode verplicht positief te zijn. Aan die verplichting hebben we ruimschoots voldaan met een AFM die oploopt tot 6,9 miljoen euro in 2025. Over de hele planningsperiode geeft dat een financieel overschot van bijna 14 miljoen euro. Die buffer is, zoals gezegd, nodig, want net zoals in elk huishouden zijn er ook voor de stad altijd onvoorziene uitgaven. We stellen een ambitieus beleidsprogramma voor, maar bouwen de nodige financiële ademruimte in voor de toekomst.
Evolutie autofinancieringsmarge (in miljoen euro):

 

2020

2021

2022

2023

2024

2025

AFM

-3,3

1,5

0,8

2,5

5,6

6,9

 
Duurzaam blijven investeren
Mechelen is in Vlaanderen en ver daarbuiten een voorbeeld op vlak van ondernemen, culturele activiteiten en samenleven. We vernieuwden op indrukwekkende wijze de infrastructuur in onze stad. Het openbaar domein is veiliger, netter en groener dan ooit tevoren. Een stad is echter nooit af. Zoals we in het verleden wegbereiders waren inzake het veiligheidsbeleid, de aanpak van het openbaar domein, de vergroening van onze stad en het samenlevingsbeleid, willen we de volgende jaren ambitieuze nieuwe doorbraken realiseren en voorloper zijn. We gaan drie grote inhoudelijke uitdagingen aan voor deze legislatuur:

  • De omslag naar een duurzame mobiliteit:

Met de invoering van de fietszone en voorziene uitbreiding van het autoluwe gebied geven we duidelijk aan hoe we onze stad meer dan ooit uitbouwen als leefbare en beleefbare, dynamische stad.
 

  • Een vernieuwend beleid gericht op innovatief en circulair ondernemen:

Door impulsen te geven aan de ondernemende Mechelaar en samen de omslag te maken naar een innovatieve, creatieve en circulaire economie, geven we onze stad bovendien een vernieuwende aantrekkingskracht.
 

  • Het halveren van de kinderarmoede:

Ondanks het feit dat we een welvarende stad zijn, vallen er nog steeds mensen uit de boot. Ook in Mechelen stijgt het aantal kinderen dat geboren wordt in armoede. Dat is onaanvaardbaar. Mechelen is een warme en inclusieve stad waar kinderarmoede en armoede in het algemeen geen plaats heeft.
De drie speerpunten werden bij het begin van de legislatuur vastgelegd als uitkomst van het groot referendum in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2018. De toekomstplannen rond mobiliteit, ondernemen en aanpak kinderarmoede hebben een organisatie- en stadsbreed belang en zullen apart in detail toegelicht worden. We geven hier al wel het globale budget mee dat is vrij gemaakt om bovenop het regulier beleid initiatieven te ontwikkelen.
 

Speerpunt

Extra exploitatiebudget in euro

Naar een stad zonder kinderarmoede

2.100.000

Omslag naar duurzame mobiliteit

1.994.600

Innovatief en circulair ondernemen

771.000

 
De drie speerpunten doen uiteraard geen afbreuk aan de andere maatschappelijke uitdagingen voor onze stad en de vele domeinen waar we voorop willen lopen. Net als de voorbije jaren en bestuursperiodes blijft Mechelen substantieel investeren in toekomstbestendige stedelijke opwaardering en vernieuwing met steeds oog voor voldoende groene open ruimte.


Dit betreft in de eerste plaats de verdere ontwikkeling van nieuwe wijken en deelwijken: de ontwikkelingen aan het Keerdok, op Ragheno, de stationsomgeving, Komet. Daarmee bereiden we ons via slimme verdichting en inbreiding voor op de prognoses van een verdere toename van de bevolking en onze uitgesproken ambitie om ook de nieuwe Mechelaars kwaliteitsvol en op een klimaatneutrale manier te kunnen huisvesten. Het gaat telkens om een architecturale mix van hoogwaardige en betaalbare woningen, maar steeds kwalitatieve en duurzame huisvesting in een stedelijke omgeving. Deze projecten moeten een voorbeeld zijn voor het duurzaam wonen in de stad van morgen.


De komende legislatuur wordt ook een substantieel bedrag uitgetrokken voor groenvoorzieningen en robuuste natuur. We zetten Mechelen verder op de kaart als cultuurhistorische stad midden in haar waardevolle, groene open ruimte waar het aangenaam en zorgeloos wonen is voor iedereen.
Dat betekent ook blijven investeren in performante politiezorg. Op 15 jaar daalde de criminaliteit in Mechelen met bijna 50%. Uniek in Vlaanderen en deels het gevolg van een focus op een technologiegestuurde aanpak, maar ook met een politie dicht bij de mensen in nauwe samenwerking met de dienst preventie en Sociaal Huis. Mechelen wil die kaart blijven trekken. Naast de jaarlijkse dotatie van gemiddeld 25 miljoen per euro, wordt er 885.000 euro extra uitgetrokken om te investeren in een upgrade van het cameranetwerk en een uitbreiding van de trajectcontrole. We implementeren de revolutionaire politie-app FOCUS en gaan het wagenpark verder vernieuwen en vergroenen.


Voor de gehele planningsperiode bedraagt het totaal van de investeringen 200,5 m
iljoen euro, voor de stad alleen. Samen met de AGB’s voor sport en cultuur (SAM en MAC), Woonpunt en de uitgaven voor politie en het Zorgbedrijf komen we aan liefst 474,9 miljoen euro. Daarvan investeert Woonpunt zo’n 150 miljoen euro in de tweede fase van haar globale patrimoniumrenovatie en 24 miljoen in het openbaar domein.
Vanaf het begin van deze bestuursperiode in 2019 tot het einde van de planningsperiode in 2025 gaat het om een totaal van 572,7 miljoen euro. Via de NMBS, Infrabel, AWV en De Lijn investeren de federale en Vlaamse overheid samen nog 296,1 miljoen euro in de stationsomgeving. Globaal gaat er dus nu al 868,8 miljoen euro naar overheidsinvesteringen in Mechelen. Deze investeringen zijn bovendien evenwichtig gespreid over de stad, de wijken en de dorpen, zodat binnenstad, wijken en dorpen aan hetzelfde tempo verder kunnen vernieuwen.
 
Detailoverzicht grootste budgetposten:
Onderstaande tabel geeft een ruw idee van enkele grotere budgetten (we maken hier geen onderscheid tussen investeringen en exploitatie):

Budgetpost

Raming in EUR

Klimaatneutrale investeringen

3.160.270

Duurzame openbare verlichting (ver-LED-ding)

7.234.085

Verduurzamen mobiliteit stad

5.999.998

Onderhoud en heraanleg openbaar domein

58.321.152

Fietsinfrastructuur

16.365.065

Buurtparkings

1.924.137

Parken, tuinen en bossen

4.830.100

Aanpak regen- en afvalwater

6.826.370

Kunst en cultuur

3.652.448

Monumenten en onroerend erfgoed

19.231.132

Keerdok/Eandis

22.436.444

Ragheno

22.266.941

Stationsomgeving

14.731.047

Sociaal wonen

150.000.000

Dotatie Politie en investeringsenveloppe

149.870.931

Dotatie Zorgbedrijf Rivierenland

27.672.775

 
De politieke keuzes
De schuldafbouw met behoud van ruimte om te investeren is het gevolg van een aantal politieke keuzes, in hoofdzaak op vier domeinen:

  1. besparing op exploitatie (werking en personeel)
  2. dynamisch gronden- en pandenbeleid
  3. indexeringen
  4. financiële meevallers

 
We zoeken met andere woorden de besparingen in de eerste plaats in de eigen werking en bijvoorbeeld niet in de betoelaging van onze verenigingen.
 
4.1. Besparing op werking en personeel
Stad Mechelen voert al jaren een performant personeelsbeleid. We kijken stelselmatig waar we ambtenaren die op pensioen gaan vervangen of niet. Ook de voorbije jaren werd al beslist om met een slankere organisatie te werken; een lijn die al jaren aangehouden wordt. Dit betekent duidelijke keuzes durven maken en het beleid afstemmen in functie van de noden van de Mechelaars en de verdere ontwikkeling van de stad. Vandaar dat verschillende nieuwe functies worden geënt op concrete projecten. Gespecialiseerde kennis en taken besteden we uit via raamcontracten of consultants, opnieuw afhankelijk van de noden.
Er worden keuzes gemaakt om met een slanker management te werken, onder meer door een reductie in het managementteam van 8 naar 6 mensen en een inkrimping van de kabinetten met 1 voltijdse medewerker. In enkele gevallen wordt het contract verbroken. Heel concreet gaat het om 5 verbrekingen tijdens de planningsperiode tot en met 2025. Deze mensen worden via outplacement door de personeelsdienst van de stad Mechelen actief begeleid naar een nieuwe job.
 
4.2. Dynamisch gronden- gebouwenbeleid


Via verkoop van gronden en gebouwen genereren we inkomsten die voor de helft worden aangewend voor de schuldafbouw en voor de andere helft worden gebruikt om opnieuw te investeren. In totaal gaat het om een bedrag van 101.9 miljoen euro, dat is nog geen 21% van de meerinvestering. Het verkopen van het stedelijk vastgoed gebeurt niet lukraak en ent zich op drie sporen: een kerntakenoefening, stadsvernieuwing en betere zorg. We geven voor deze drie sporen telkens één voorbeeld.


Een voorbeeld van kerntaken is het ondernemershuis Oh! We waren als stad pionier in het creëren van een co-working space die een boost gaf aan vaak kleinere, startende ondernemers. Ondertussen zijn er in de stad tal van gelijkaardige initiatieven. We hebben als stad onze pioniersrol vervuld en kunnen onze focus nu verleggen naar de Potterij die de potentie om een nieuwe pioniersrol op te nemen op vlak van innovatief, circulair ondernemen.
De verkoop van congrescentrum Lamot is het perfecte voorbeeld van stadsvernieuwing. Lamot is misschien wel hét symbool voor de radicale vernieuwing die Mechelen heeft gekend de afgelopen 15 jaar. Ook hier zijn we nu op een kantelpunt gekomen. De grote vernieuwingsoperatie is achter de rug, tijd om los te laten. Lamot is een succesvol congrescentrum dat op eigen benen kan staan.
Een derde voorbeeld situeert zich in het domein van de zorg. Als stad hebben we nog tal van assistentiewoningen, seniorenflats en zelfs een ziekenhuis (Zwartzustersvest) in onze vastgoedportefeuille. Er zijn ondertussen andere organisaties die met hun specifieke expertise beter geplaatst zijn om het beheer en de ontwikkeling ervan op te nemen, met name Zorgbedrijf Rivierenland of Woonpunt Mechelen.
 
4.3. Indexeringen en fiscale hervormingen


Onze inkomsten worden, net zoals bij lonen, geïndexeerd en dit voor een aantal bestaande retributies en belastingreglementen. We doen deze indexatie per zes jaar. Het gaat om een horizontale inhaalbeweging van 8,87% (=quotiënt van consumptieprijsindex december 2018/december 2012) op de betreffende reglementen. Dit zijn in hoofdzaak administratieve prestaties en uitleendiensten. De indexering gebeurt dus enkel in het eerste jaar (2020) van de planningsperiode.
Met een uitzondering voor een nieuwe belasting op masten en pylonen, komen er geen nieuwe belastingen of retributies, wel een herziening van de parkeertarieven en de tarieven voor de bewonerskaarten en een fiscale hervorming wat betreft de single bon en de Mechelen Talentencheques. De differentiatie in tarieven past in de omslag naar een duurzame, aangename stad waarbij we bezoekers nog meer aanmoedigen om ondergronds of aan de rand van de stad te parkeren. De bedragen van het straatparkeren zijn maatwerk per parkeerzone en per duurtijd. De tweede bewonerskaart wordt vanaf 2020 betalend (120 euro), de eerste blijft nog steeds gratis.


4.4. Financiële meevallers
Tot slot zijn er ook enkele financiële meevallers. De belangrijkste is de gedeeltelijke overname van de responsabiliseringsbijdrage door de Vlaamse overheid. Dit gaat over 32 miljoen euro en 4,7 miljoen euro voor AGB SAM en Welzijnsvereniging Dodoens voor de hele planningsperiode. De dotatie van het gemeentefonds en aanvullende segmenten stijgt van 51,7 miljoen euro in 2019 naar 60,8 miljoen euro in 2025. Voor de ontwikkeling van het Keerdok kunnen we rekenen op een subsidie van het grootstedenbeleid voor een bedrag van 2,1 miljoen euro.

Slotwoord
Mechelen heeft de voorbije jaren voorsprong genomen in Vlaanderen en zich opgewerkt tot referentiestad op het vlak van duurzame stadsvernieuwing, samen leven in diversiteit en bestuurlijke innovatie. Die voorsprong willen wij consolideren door te blijven investeren op deze domeinen. Aan het einde van de rit wil Mechelen toonbeeld zijn van een warme, dynamische centrumstad met de ambitie om ook internationaal te inspireren. Door de schuld drastisch af te bouwen, maar te blijven investeren zonder nieuwe belastingen, maken we Mechelen klaar voor de toekomst.